Wij plaatsen Functionele cookies, om deze website naar behoren te laten functioneren en Analytische cookies waarmee wij het gebruik van de website kunnen meten. Deze cookies gebruiken geen persoonsgegevens.

Meer informatie

5. De Zeeuwse arbeidsmarkt 2018

Februari 2019
De sector zorg en welzijn is een van de belangrijke sectoren op de Zeeuwse arbeidsmarkt. In 2017 had de Zeeuwse arbeidsmarkt een omvang van ongeveer 180 duizend banen. Van dit aantal banen wordt bijna 17% gerealiseerd in de sector zorg en welzijn; dat zijn ongeveer 30 duizend banen (LISA, 2018). Binnen de sector zorg en welzijn vormen de huidige en verwachte personeelstekorten een grote uitdaging. Om adequaat in te kunnen spelen op deze uitdaging is het van belang om een goed beeld te hebben van de ontwikkelingen op de totale Zeeuwse arbeidsmarkt.

Arbeidsaanbod

In deze longread gaan we nader in op de positionering van de sector zorg en welzijn binnen de totale Zeeuwse arbeidsmarkt en geven we inzicht in relevante ontwikkelingen die binnen de totale Zeeuwse onderwijs- en arbeidsmarkt plaatsvinden. Daarbij maken we naast gegevens van Viazorg gebruik van het onderzoek De Zeeuwse Arbeidsmarkt van het Zeeuws Planbureau (november 2018). 

Afname Zeeuws arbeidspotentieel verwacht als gevolg van vergrijzing en afname geboorten
De potentiële beroepsbevolking, totaal van beroeps- en niet-beroepsbevolking, in Zeeland bestaat in 2018 uit 283 duizend personen. Demografische ontwikkelingen oefenen een grote invloed uit op de Zeeuwse arbeidsmarkt. 
Als gevolg van de vergrijzing gaat een toenemend aantal mensen in Zeeland met pensioen. Zeeland is relatief sterk vergrijsd. De grijze druk geeft de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar weer. In Zeeland lag de grijze druk in 2018 op 40,7%, terwijl deze in Nederland op 32,0% lag. Tegelijkertijd neemt het aantal geboorten in Zeeland vanaf 2000 jaarlijks af, hetgeen een lagere instroom van jongeren (15 tot 25-jarigen) tot gevolg heeft.
Beide ontwikkelingen zijn duidelijk terug te zien in figuur 1 en resulteren uiteindelijk (na 2020) in een structurele jaarlijkse afname van de potentiële beroepsbevolking.

Figuur 1. Ontwikkeling potentiële beroepsbevolking naar leeftijd, 2005-2030, Zeeland

Bron: IPB, Primos (2015)

Zeeuwse arbeidsparticipatie in 2017 historisch hoog
De netto arbeidsparticipatie (65,5 procent) in Zeeland is in 2017 ondanks een sterk vergrijsde beroepsbevolking historisch hoog, hoewel deze iets onder het landelijk gemiddelde ligt (66,7 procent). In figuur 2 is de netto arbeidsparticipatie in 2017 voor Nederland en Zeeland weergegeven naar persoonskenmerken:

  • De arbeidsparticipatie van de mannelijke beroepsbevolking ligt hoger dan de arbeidsparticipatie van de vrouwelijke beroepsbevolking.
  • Kijken we naar leeftijd dan is de arbeidsparticipatie in Zeeland het hoogst in de leeftijdscategorie 25 tot 45 jaar. De arbeidsparticipatie is het laagst onder de oudere beroepsbevolking.
  • De arbeidsparticipatie verschilt ook per opleidingsniveau. De arbeidsparticipatie stijgt naarmate het opleidingsniveau hoger is.
Figuur 2. Netto arbeidsparticipatie naar kenmerken*, 2017, Nederland en Zeeland

* Het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking (beroeps- en niet-beroepsbevolking)
Bron: CBS

Arbeidsvraag

Zorg en welzijn in 2017 bijna grootste sector in Zeeland
In de zorg en welzijn zijn ruim 30.000 banen in Zeeland. De sector is goed voor 17% van alle banen in Zeeland. Het aantal banen in de sector groeide tot 2012 (LISA, 2018). De afgelopen jaren zijn verschillende maatregelen genomen om de zorg betaalbaar en toegankelijk te houden. Dit had sinds 2012 een remmend effect op de vraag naar zorgpersoneel. In de periode 2012-2017 nam in Zeeland in zorg en welzijn het aantal banen af met duizend. Eenzelfde trend was ook zichtbaar bij de andere twee grootste sectoren in Zeeland: groot- en detailhandel; reparatie van auto’s (31.200 banen) en industrie (22.200 banen).

Figuur 3. Aantal banen in Zeeland naar sector, 2017

Bron: LISA 

In periode 2018-2022 toename aantal banen verwacht: zorg en welzijn in 2022 grootste sector
Als gevolg van de huidige periode van hoogconjunctuur is het de verwachting dat het aantal banen in Zeeland gedurende de periode 2018 tot 2022 toeneemt (+ 5.400 banen). De gezondheidszorg (+2.000 banen), horeca (+600 banen) en bouw (+1.100 banen) zijn sectoren waar de komende vier jaar de banengroei naar verwachting in Zeeland in ruime mate gaat aanhouden en de uitbreidingsvraag het grootst is.
Stagnatie of lichte afname qua aantal werkenden in Zeeland vindt de komende vier jaar naar verwachting plaats in de industrie (-100 banen), landbouw, bosbouw en visserij (-200 banen) en openbaar bestuur, overheidsdiensten en sociale verzekeringen (-400 banen).

Pendel over de provinciegrenzen vergroot spanning op de Zeeuwse arbeidsmarkt
De Zeeuwse arbeidsmarkt staat niet op zichzelf. Dagelijks pendelen (reizen) grote groepen mensen van en naar hun werk, over kortere of langere afstand. Het pendelsaldo laat zien hoeveel mensen van of naar Zeeland reizen voor hun werk. In Zeeland is het pendelsaldo negatief. Buiten Zeeland werken in 2016 41.900 Zeeuwse werknemers. Dat is meer dan een kwart van alle Zeeuwen met een betaalde baan. Daartegenover staan 24.800 werknemers die elders in het land wonen en in Zeeland komen werken. Het saldo van de pendelstromen bedraagt -17.100 personen op provincieniveau.

Knelpunten

Zeeuwse arbeidsmarkt bovengemiddeld krap
Een toename van openstaande vacatures en een afname van kortdurend werkzoekenden maakte de arbeidsmarkt in Zeeland de afgelopen jaren minder ruim. De Zeeuwse arbeidsmarkt is in het tweede kwartaal van 2018 met een spanningsindicator van 3,14 in het tweede kwartaal krapper dan de landelijke gemiddelde spanningsindicator van 1,99. Dit is de voortzetting van een trend: de Zeeuwse arbeidsmarkt is al zes kwartalen krap.

Figuur 4. De Zeeuwse spanningsindicator van het 1e kwartaal 2015 tot en met het 2e kwartaal 2018

* De spanningsindicator geeft de verhouding tussen de vraag en het aanbod op de arbeidsmarkt weer. Naarmate de waarde van spanningsindicator hoger ligt, is er sprake van een krappere arbeidsmarkt. Vanaf een score > 1,5 wordt de typering van de arbeidsmarkt 'krap'.
Bron: UWV

Spanningsindicator zorg en welzijn beroepen is ‘krap’
De regionale spanningsindicator wordt door het UWV uitgesplitst per beroepsklasse. In het tweede kwartaal van 2018 is de arbeidsmarktspanning het hoogste in de beroepsgroepen dienstverlenende beroepen, ICT-beroepen en technische beroepen. De minst krappe sectoren zijn de pedagogische beroepen en de creatieve en taalkundige beroepen, maar zelfs in deze beroepsklassen wordt de arbeidsmarkt als gemiddeld getypeerd. De beroepsgroep zorg en welzijn beroepen kent in het tweede kwartaal van 2018 in Zeeland een typering ‘krap’.

In 2022 een tekort aan werkende personen van 6 duizend verwacht
Het Zeeuws Planbureau heeft prognoses opgesteld om de situatie op de Zeeuwse arbeidsmarkt tot en met 2022 in beeld te brengen. In 2022 is er in Zeeland naar verwachting een tekort aan werkenden van 6 duizend personen. Dit aantal is een cumulatief opgebouwd aantal. Dat wil zeggen dat er in 2019 reeds een tekort van 3.100 personen wordt verwacht, en dat dit tot 2022 toeneemt tot 6 duizend personen.
Het toenemende tekort wordt veroorzaakt door een verwachte vervanging en uitbreiding bij bedrijven die groter is dan de verwachte arbeidsmarktinstroom vanuit het onderwijs. In de periode 2018-2022 is een instroom in de Zeeuwse arbeidsmarkt van ruim 23 duizend te verwachten. Het aantal baanopeningen in de periode 2018-2022 bedraagt naar verwachting 29 duizend. Dit betreft voor het overgrote deel (27 duizend) vervanging van pensioengerechtigden en andere ‘arbeidsmarktverlaters’.

Figuur 5. Arbeidsmarktprognoses Zeeland, 2018-2022

Bron: ZB Planbureau (2018)

Handen tekort in Zeeland

In Zeeland neemt het tekort aan handen om de economie te voorzien van vakkundig personeel steeds verder toe. De komende jaren zal het tekort aan arbeidskrachten in Zeeland oplopen tot 6 duizend personen eind 2022. Dit zijn banen die moeten worden opgevuld vanuit de arbeidsreserve, van buiten de provincie en/of door een groei in het aantal uren per werkende.

Dat de totale arbeidsmarkt in Zeeland steeds strakker in haar jasje komt te zitten, vergroot de uitdaging van de verwachte Zeeuwse tekorten in de sector zorg en welzijn. Initiatieven in de sector om de instroom en het behoud van personeel te bevorderen zijn dan ook van belang. Het is echter belangrijk om ook verder te kijken, aangezien de kans groot is dat deze initiatieven in de toekomst niet voldoende zijn.

Technologische innovaties kunnen daarbij een belangrijke bijdrage leveren. Ondanks dat het aantal innovaties dat leidt tot besparing van personele inzet momenteel nog beperkt is, kunnen innovaties leiden tot verhoging van productie (en/of substitutie van personeel) met als gevolg de inzet van minder personeel. Inzet op deze innovaties is noodzakelijk om op langere termijn te zorgen voor een goede kwaliteit van zorg die geleverd wordt in een gezonde arbeidsmarkt.

Wij plaatsen Functionele cookies, om deze website naar behoren te laten functioneren en Analytische cookies waarmee wij het gebruik van de website kunnen meten. Deze cookies gebruiken geen persoonsgegevens.

Meer informatie